Z tego systemu skorzystało już ponad dwadzieścia tysięcy ludzi, wiadomo więc, jakich wyników można oczekiwać. Własny program żywieniowy zapewnia:
•  zwiększenie sprawności umysłowej,
•  poprawę pamięci,
•  zwiększenie energii fizycznej,
•  lepszą kontrolę nad masą ciała,
•  zmniejszenie ryzyka występowania chorób zwyrodnieniowych.
Chociaż indywidualny program żywieniowy pomógł ludziom z już rozpoznanymi chorobami, jego założeniem jest nie tyle leczenie, ile zapobieganie. Jeżeli cierpisz z powodu jakiegoś wcześniej zdiagnozowanego schorzenia, sprawdź, czy program ten nie będzie sprzeczny z leczeniem, jakie stosujesz.
W rozdziałach 36. i 37. podana jest uproszczona wersja tego programu, oparta na kwestionariuszu właściwego odżywiania, która jest użytecznym źródłem wstępnej oceny twoich potrzeb żywieniowych. Oczywiście nie może się ona równać z oceną przeprowadzoną przez specjalistę, która jest lepsza, dokładniejsza i niezbędna dla osób, cierpiących z powodu jakichś dolegliwości lub już rozpoznanych chorób.

stnieje co najmniej osiem takich czynników. Wiek, płeć i wysiłek fizyczny można łatwo określić. Niestety już nie tak łatwo ocenia się wpływ stresu, zanieczyszczenia, czynników genetycznych, przebytych chorób i oczywiście diety. Wszystkie mają znaczenie i muszą być brane pod uwagę. Opracowano cztery podstawowe sposoby ich oceny:
•  analiza diety,
•  analiza czynników biochemicznych,
•  analiza objawów,
•  analiza stylu życia.

Czynnik ten wydaje się łatwy do oceny: ustalenie, co spożywasz, powinno dostarczyć informacji, czego ci brakuje. Niestety, nawet analiza pokarmu spożywanego w ciągu tygodnia nie może uwzględnić zróżnicowania zawartości składników odżywczych w twojej diecie, indywidualnego zapotrzebowania ani też sposobów wykorzystywania i wchłaniania składników odżywczych. Spotkałem wiele osób, których diety oceniono jako idealne, a mimo to występowały u nich objawy niedoboru witamin - najczęstszą przyczyną było złe wchłanianie. Z tego powodu analiza diety wykonywana komputerowo może nie dostarczyć oczekiwanych rezultatów.
Analiza diety jest natomiast użyteczna w ocenie produktów, o których wiadomo, że wpływają na nasze potrzeby żywieniowe, takich jak cukier, kawa, herbata, alkohol, dodatki spożywcze i konserwujące. Jest ona także źródłem informacji o ilości spożywanych tłuszczów, białka, węglowodanów i kalorii.

Testy służące analizie składników mineralnych we włosach lub badanie poziomu witamin we krwi dostarczają bezspornych informacji na temat indywidualnego statusu biochemicznego i pomagają dietetykowi w ocenie potrzeb żywieniowych. Nie wszystkie jednak są na tyle dokładne, by na ich podstawie ułożyć indywidualny program żywieniowy.
Każdy test odzwierciedla funkcjonowanie określonego składnika mineralnego w organizmie. Na przykład żelazo jest istotnym składnikiem czerwonych krwinek - pomaga w transporcie tlenu - zmierzenie jego zawartości w krwinkach daje dokładną informację o zapotrzebowaniu organizmu na ten pierwiastek. Witamina B6 odpowiada za prawidłowy przebieg innych reakcji biochemicznych, na przykład produkcji serotoniny - substancji o szerokim działaniu w układzie nerwowym (pomaga w przejściu ze stanu czuwania do stanu snu).

Dlatego zmierzenie poziomu witaminy B6 we krwi nie powie nam nic o jej stężeniu w organizmie. Jeśli nie jest ona włas'ciwie wykorzystywana, mimo wysokiego poziomu we krwi, w innych częściach ciała może występować niedobór. Aby określić zasoby witaminy B6 w organizmie, opracowano test polegający na ocenie czynności enzymatycznej. Aminokwas tryptofan przekształcany jest w kwas nikotynowy dzięki działaniu enzymów, z których jeden jest zależny od witaminy B6. Jeżeli więc nie ma jej w dostatecznej ilos'ci, zamiast witaminy PP powstaje produkt uboczny - kwas ksanturenowy, który jest wydalany razem z moczem. Mierząc jego poziom w moczu, można ocenić, czy podaż witaminy B6 jest dostateczna i czy jest ona należycie wykorzystywana.
Każdy składnik odżywczy odgrywa inną rolę w organizmie, trudno więc jednoznacznie stwierdzić, czy analizy krwi są lepsze od analiz moczu, a określenie poziomu pierwiastków we włosach bardziej dokładne od badań krwi. Każdy składnik bada się na podstawie innego testu, w zależności od tego, jakie informacje są potrzebne - na przykład niedobory cynku można określić za pomocą kilkunastu testów, m.in. analizy krwi, moczu, włosów, potu, a nawet smaku.
Wykonanie tak wielu badań byłoby kosztowne. Uważam, że dużo informacji o poziomie składników mineralnych dostarcza analiza włosów, których nawet niewielka próbka może poinformować o stężeniu wapnia, magnezu, cynku, chromu, selenu i manganu, także o zawartości metali ciężkich, np. ołowiu, kadmu, miedzi oraz arsenu i glinu, których nadmierne stężenia są toksyczne. Analiza włosów może czasem pomóc w ujawnieniu problemów wchłaniania, przyczyn wysokiego ciśnienia tętniczego krwi czy częstych zakażeń. Oczywiście wyniki te wymagają dokładnej interpretacji.
W celu określenia poziomu witamin wykonuje się serię czynnościowych badań enzymatycznych, które niestety są droższe niż analiza włosów. Ich wyniki zazwyczaj potwierdzają to, co wykazała analiza objawów niedoboru. Moim zdaniem należy wykonywać je wtedy, kiedy wyniki poprzednich badań są niejednoznaczne.

Analiza objawów niedoboru jest jedną z najbardziej niedocenianych metod oceny naszego zapotrzebowania żywieniowego. Opiera się na ponad dwustu objawach, które występują w przypadkach nawet niewielkiego niedoboru witamin i składników mineralnych. Przykładowo owrzodzenia w jamie ustnej są związane z brakiem witaminy A, a kurcze mięśniowe z niedoborem magnezu. Mechanizm eliminowania wielu objawów jest znany: magnez na przykład powoduje rozkurczenie mięśni. Objawy niedoboru mogą oznaczać, że nasz organizm nie funkcjonuje prawidłowo. Należy pamiętać, że chociaż niedobór witarniny C, PP czy B5 może się objawić obniżoną energią, ponieważ witaminy te uczestniczą w jej wytwarzaniu, to jednak brak energii niekoniecznie oznacza niedobór tych witamin - być może jesteś po prostu przemęczony, zbyt dużo pracujesz lub zbyt mało śpisz. Jeśli jednak masz wiele objawów związanych z niedoborem witaminy PP, to znaczy, że uzupełnienie jej poziomu jest ci potrzebne do przywrócenia dobrego stanu zdrowia.
Zaleta analizy objawów niedoboru, w odróżnieniu od analizy diety, polega na tym, że zdrowie jest mierzone w sposób bezpośredni, niezależnie od spożywania dużych ilości bogatych w witaminę C pomarańczy czy też od wydajności twoich procesów wchłaniania. Niektórzy krytykowali tę metodę, ponieważ zależy od subiektywnych informacji, ale w końcu wiele rozpoznań w medycynie opartych jest właśnie na subiektywnych informacjach uzyskanych od pacjenta. Jeśli chcesz wiedzieć, jak dana osoba się czuje, pytasz ją o to. Ja zawsze pytam moich pacjentów, dlaczego myślą, że są chorzy. Bardzo często mają rację.

Te trzy metody analiz odpowiednio stosowane powinny odpowiedzieć na pytanie, co jest ci potrzebne do właściwego żywienia, ale zawsze lepiej sprawdzić, czy odpowiada to twojemu stylowi życia. Twoje potrzeby będą na przykład większe, jeśli palisz papierosy, pijesz alkohol, mieszkasz w mieście, jesteś w ciąży, masz stresujący zawód lub cierpisz na alergie.
Analiza stylu życia jest czwartym elementem, który pomaga specjaliście od żywienia określić indywidualne potrzeby. W kolejnych dwóch rozdziałach znajdziesz informacje o tym, jak zanalizować dietę, objawy niedoboru i styl życia, aby opracować własny program odżywiania.